Verkiezingsdag op 17 maart 2021

Op 17 maart 2021 mogen alle Nederlandse staatsburgers van 18 jaar en ouder stemmen voor een nieuwe Tweede Kamer. Zo'n twee weken voor 17 maart ontvangen de kiesgerechtigden een stempas waarmee gestemd kan worden in één van de stemlokalen van de gemeente waar de kiezer staat ingeschreven. In verband met covid-19 is het deze keer ook mogelijk in een beperkt aantal stemlokalen op maandag 15 en dinsdag 16 maart te stemmen.

Wat moet ik doen als ik in een andere gemeente wil stemmen? Hoe geef ik een volmacht, en wat is dat eigenlijk? Kan ik stemmen per brief? Hoe stem ik vanuit het buitenland? Allerlei vragen die te maken hebben met de organisatie van de verkiezingen.

Dit jaar loopt het bovendien allemaal iets anders op de verkiezingsdag, aangezien er aanpassingen nodig zijn door de coronacrisis. Deze pagina geeft een overzicht van de belangrijkste zaken die gelden op en in aanloop naar verkiezingsdag, 17 maart 2021.

Inhoudsopgave van deze pagina:


1.

Organisatie

De organisatie van de Tweede Kamerverkiezingen is in handen van de Kiesraad.

De Kiesraad is een adviesorgaan van de regering en de Eerste en Tweede Kamer over vraagstukken op het gebied van kiesrecht en verkiezingen. Ook fungeert de Kiesraad als centraal stembureau voor de Eerste Kamerverkiezingen, voor de Tweede Kamerverkiezingen en voor de Europese verkiezingen.

2.

Procedure

Wie gaat stemmen, overhandigt de stempas aan de in het midden zittende voorzitter van het stembureau. De voorzitter moet naar een legitimatie vragen. Een lid van het stembureau overhandigt een stembiljet.

Het stemmen gebeurt in een stemhokje waar de stemgerechtigde op het verkregen stembiljet één van de ronde hokjes rood maakt. De Kieswet schrijft voor dat een stem wordt uitgebracht in het rood. Dat betekent dat het vakje bij de kandidaat waarop gestemd wordt, roodgekleurd moet worden. Het hoeft niet per se een rood potlood te zijn waarmee dit gebeurt, maar een andere kleur maakt het stembiljet ongeldig.

Een stembiljet waarop geen keuze is aangegeven of meerdere kandidaten zijn ingevuld, wordt later bij het tellen van de stemmen ongeldig verklaard. Ook zelf op het biljet schrijven of tekenen, maakt de stem ongeldig, ook als een hokje rood is gemaakt. Wanneer het biljet is ingevuld, wordt het weer opgevouwen en in klaarstaande verzegelde stembus gestopt.

In het stemlokaal mag geen campagne gevoerd worden.

Na het sluiten van het stemlokaal worden onder leiding van de voorzitter van het stembureau de stemmen handmatig geteld. Deze telling is openbaar. Daarna belt de voorzitter de uitslagen naar het gemeentehuis door. Op basis hiervan maakte het gemeentehuis de voorlopige verkiezingsuitslag bekend. Een medewerker van het stemlokaal brengt de uitslag naar het gemeentehuis, waarna de definitieve verkiezingsuitslag volgt.

3.

In en rond het stemlokaal

Kiezers hebben het recht om gedurende de tijd van de stemming in het stemlokaal aanwezig te zijn. Het is daarbij niet toegestaan andere kiezers bij hun keuze te beïnvloeden. Politieke propaganda in het stemlokaal is daarom niet toegestaan. Dat gaat zelfs zo ver, dat bijvoorbeeld leden van het stembureau geen speldje, button of das van politieke partijen mogen dragen.

Buiten het stemlokaal is het vrij reclame te maken voor politieke partijen. Het gemeentebestuur handhaaft de openbare orde, met inachtneming van de vrijheid van meningsuiting. Bij wanordelijkheden in het stembureau kan de zitting worden geschorst; de burgemeester beslist waar en wanneer de stemming wordt hervat.

4.

Stemmen per volmacht

Het is ook mogelijk om per volmacht te stemmen. Kiezers die niet zelf kunnen stemmen, bijvoorbeeld omdat zij in het buitenland op vakantie zijn, of omdat zij ziek zijn, kunnen op die manier toch hun stem uitbrengen. Ook personen die in bewaring zijn gesteld kunnen op deze manier stemmen.

5.

Coronamaatregelen bij de Kamerverkiezingen

De 'Tijdelijke wet verkiezingen covid-19'

Om veilig te kunnen gaan stemmen en om stembureauleden veilig hun werk te laten doen, moet de overheid voldoende maatregelen nemen om dit mogelijk te maken. Aangezien de wijze van stemmen ligt vastgelegd in de Kieswet moet er een tijdelijke wet worden aangenomen om deze aanpassingen te realiseren. De ‘Tijdelijke wet verkiezingen covid-19’ regelt de nodige aanpassingen en is ondertussen door beide Kamers aangenomen. Op deze wet is er ook een 'Wijziging van de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 ten behoeve van de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer in 2021' aangenomen.

Uit deze tijdelijke wet komen de volgende maatregelen voort:

Gezondheidscheck

Naast de al geldende basisregels bepaalt deze wet dat kiezers en stembureauleden van tevoren een gezondheidscheck moeten doen. Let op: dit is geen coronatest, maar een triage aan de voordeur, zoals in restaurants gebeurde toen die nog open waren. De stembureauleden mogen hun functie niet vervullen wanneer zij niet aan de gezondheidscheck voldoen. Wanneer kiezers niet door deze check komen, mogen ze niet in persoon stemmen.

Stemmen met volmacht

Zowel mensen die niet door de gezondheidscheck komen, als mensen die liever niet naar het stembureau willen komen, kunnen iemand anders laten stemmen via een volmacht. Normaliter mag een persoon voor twee anderen een volmachtsstem uitbrengen. De tijdelijke wet maakt het mogelijk voor een persoon om drie van deze volmachtsstemmen uit te brengen.

De stemlokalen

Binnen de stemlokalen moet het voor alle aanwezigen mogelijk zijn om anderhalve meter afstand te houden en zo moeten de stembureaus dus ook worden ingericht. In elk stembureau zal er een extra stembureaulid aanwezig zijn om te kijken of het niet te druk wordt in het stemlokaal en om indien nodig kiezers te wijzen op de afstandsregel. Daarnaast moeten alle aanwezigen een neusmondkapje dragen en moeten er extra hygiënemaatregelen genomen worden. Potloden, stemhokjes, tafels etc. moeten regelmatig goed worden gereinigd. Ook moeten er kuchschermen worden geplaatst tussen de kiezers en de stembureauleden. Wanneer kiezers zich legitimeren bij het stemmen kunnen zij dit doen door hun identiteitsbewijs voor het glas van het kuchscherm te houden. Verder worden de stemmen op een andere locatie geteld wanneer een stemlokaal niet groot genoeg is om ook bij het tellen de 1,5 meter afstand te kunnen houden. Ook worden er (mobiele) stembureaus opgezet in zorginstellingen waar alleen de pesonen die in de zorginstelling verblijven en het personeel van de instelling hun stem uitbrengen.

Wijziging van de tijdelijke wet

Naast de bovengenoemde maatregelen is er, zoals genoemd, ook nog de 'Wijziging van de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 ten behoeve van de verkiezing van de leden van de Tweede Kamer in 2021'. De wijzigingen verwijzen naar extra maatregelen op twee belangrijke punten.

Briefstemmen voor zeventigplussers

Wanneer een kiezer zeventig jaar of ouder is ontvangt deze een ‘stempluspas’. Hiermee kan deze persoon naast stemmen in een stemlokaal of een andere kiezer machtigen voor hen te gaan stemmen (volmacht) ook stemmen per brief. In het laatste geval kunnen zeventigplussers het per post ontvangen stembiljet in de bijgevoegde retourenvelop terugsturen of afgeven op speciale afgiftepunten.

Vervroegd stemmen

In een beperkt aantal stembureaus per gemeente kunnen kiezers vervroegd stemmen, namelijk al op maandag 15 maart en dinsdag 16 maart. Op deze manier wordt de drukte iets meer verspreid. In principe mag iedereen op deze dagen al stemmen, maar de maatregel is vooral bedoeld voor mensen die tot de risicogroep behoren. Het is voor gemeenten lastig om in kaart te brengen welke mensen tot de risicogroep behoren, terwijl de gemeente makkelijk op kan zoeken wie er zeventig jaar of ouder is op de dag van het stemmen. Daarom is gekozen voor beide maatregelen. Wel worden de stemmen die zijn uitgebracht via briefstemmen en de stemmen die uitgebracht zijn op maandag en dinsdag pas bekend gemaakt na het sluiten van de stembureaus op woensdag 17 maart na 21:00 uur.

6.

In een andere gemeente stemmen

Een kiezer die op de dag van de verkiezingen niet in de eigen gemeente kan of wil stemmen kan een verzoek indienen om in een andere gemeente zijn stem uit te brengen. Hiervoor moet hij of zij een kiezerspas aanvragen.

7.

In het buitenland stemmen

Als u als Nederlandse kiezer op de dag van de verkiezingen tijdelijk of permanent in het buitenland verblijft, kunt u op verschillende manieren toch deelnemen aan de verkiezingen. Bij de verkiezingen voor Provinciale Staten, waterschappen of gemeenteraad kan alleen een stem bij volmacht worden uitgebracht en voor zover het kiezers betreft die tijdelijk in het buitenland verblijven.